Tom de Kok Teachings | Over categorieën en Wakker Zijn
48497
post-template-default,single,single-post,postid-48497,single-format-standard,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-child-theme-ver-1.0.0,qode-theme-ver-10.1.1,wpb-js-composer js-comp-ver-4.12,vc_responsive
 

Over categorieën en Wakker Zijn

Artikel — 27 april 2017

Over categorieën en Wakker Zijn

Van jongs af aan hebben we allemaal geleerd in categorieën te denken. Door wat we zien, horen, voelen, meemaken, onder te verdelen hoeven we niet steeds alles opnieuw te ontdekken; we kennen het dan al, als behorend bij een bepaalde categorie. Maar hoe meer we in categorieën denken, hoe meer we niet langer hier en nu opmerken wat er werkelijk aanwezig is, wat er gebeurt, wat er wordt gezegd. We interpreteren dan wat iets is of wat gebeurt, zonder nog open te staan voor nieuwe informatie. We halen simpelweg die informatie uit het verleden. Daardoor missen we alles wat er nu gebeurt in de werkelijke zin. We leven nu, maar in het verleden.

Zo zag je ooit voor het eerst een tafel. Die eerste keer leerde je hoe die eruit ziet, wat de kenmerken zijn. Vervolgens ging je bij iedere volgende tafel die kenmerken herkennen en weten dat het een tafel was. Je hoeft er dan niet meer over na te denken. Er zijn er maar weinig die iedere keer dat ze een tafel zien deze bekijken alsof het de eerste keer is. Met spullen is dit gewoonlijk geen probleem, het is wel zo gemakkelijk. Maar anders is het als het om mensen gaat. Want ook die delen we in categorieën in.

Het wordt een probleem als mensen beginnen te geloven dat het een verplichting is en een waarheid.

Heel simpel gezegd, voor iedereen die niet Wakker is geldt vanzelf dat iedereen wordt ingedeeld in categorieën. Zo hebben we: vader, moeder, zus, kind, opa, leraar, politieagent, huisarts, manager, verkoper, enzovoorts. Alle mensen die iemand meemaakt worden automatisch ingedeeld in categorieën. En bij die categorieën horen vanzelfsprekend kenmerken. De moeder en vader moeten liefde geven, beschermen, zorgen. De huisarts moet beter maken, de manager moet managen, enzovoorts. Zodra iemand is ingedeeld in een categorie wordt daarvan een bepaald gedrag verwacht, er zijn talloze regels verbonden aan die categorie.

En dit gaat nog verder: crimineel, klootzak, slet, huichelaar, werkeloze, goedzak, vertrouweling, beste vriendin, enzovoorts. Dit zijn subcategorieën die aan de hoofdcategorieën worden toegekend. Dus een vader kan een klootzak zijn, een manager een goedzak. Wie die categorieën overschrijdt is onherroepelijk verdacht of fout en moet gecorrigeerd. Daarom is het een bekend fenomeen dat binnen een gezin het ‘zwarte schaap’ door de overigen binnen dat gezin gedwongen wordt dat te blijven. Ook al doet zo iemand nog zo zijn of haar best de toegekende categorie te veranderen, de andere gezinsleden weigeren dat te laten gebeuren. Want eenmaal ingedeeld is dat wel zo veilig. Al helemaal als dat betekent dat zij zelf daarmee verschoond blijven van die categorie. Dit is een van de belangrijke redenen dat men bij alles roept dat mensen niet veranderen. Mensen veranderen zeker wel, zelfs voortdurend. Maar de druk van buitenaf maakt het heel moeilijk om die veranderingen ook te handhaven. De meesten weigeren simpelweg om te kijken naar nu en halen het verleden aan om te bewijzen dat dat de werkelijkheid is. Ze leven in het verleden en doen er alles aan om wie verandert terug te duwen in die oude categorie. Tenzij je al Wakker bent wordt het dan heel moeilijk om die veranderingen door te voeren.

Een ander voorbeeld van een categorie met subcategorie is dat een moeder liefde hoort te geven. Dit is een uit de lucht gegrepen regel. Hij is nergens op gebaseerd, behalve op de wenselijkheid ervan. En dat is prima. Het wordt een probleem als mensen beginnen te geloven dat het een verplichting is en een waarheid. Dan geloven ze dat ze iets gemist hebben waarop ze recht hadden. Dan komen ze later bij de categorie psycholoog en klagen dat hun categorie moeder ze niet genoeg liefde heeft gegeven en dat ze daardoor ongelukkig zijn. Ze hebben nooit verder gekeken, want tenslotte had die moeder dat moeten doen. Als die psycholoog dan suggereert dat ze zichzelf die liefde dan voortaan zouden kunnen geven, dan overschrijdt hij de regels van zijn categorie. Want hoe kan iemand zoiets zeggen?! Hij moet toch begrijpen dat het allemaal vreselijk is en medelijden en begrip tonen? Alles is verloren, want de moeder heeft zich niet aan de regels gehouden die gelden voor haar categorie. Misschien heeft die psycholoog gewoon gelijk. Maar dat doet er niet toe, want de categorieën regeren, niet de realiteit.

Ook voor Wakkeren, verlichten, is er een categorie.

Ook wie niet past binnen een categorie wordt niet gewaardeerd, want dat betekent dat er geen regels zijn die kunnen worden toegepast. Dat is niet alleen onprettig omdat het je dwingt naar het hier en nu te kijken. Het geeft bovenal een onprettig, onveilig gevoel, want tenslotte weet je dan niet wat je kunt verwachten. Wie niet Wakker Is zal per definitie wegblijven bij wat ie niet kan indelen. Het denken is dan de baas en wil indelen om zo gevaar te voorkomen. Anders gezegd: het denken wil hoe dan ook de controle over alles en de toekomst behouden. Als het niet kan indelen kan het niet weten wat er gebeurt en wordt het onrustig – niet-Wakkere ménsen worden dan onrustig. Want wie niet Wakker Is identificeert zichzelf met zijn of haar denken.

Ook voor Wakkeren, verlichten, is er een categorie. Met als kenmerken dat zo iemand onvoorwaardelijke liefde predikt, non-dualistisch is, iedereen liefheeft en liefst met tranen in de ogen wollige waarheden citeert. Een zichzelf ontstegen iemand waarvoor niemand meer bang hoeft te zijn. Maar hoezeer en hoe hardnekkig die verhalen ook de ronde doen, het zijn maar verhalen. In werkelijkheid is iemand die wérkelijk Wakker is volledig zichzelf en autonoom. Zo iemand leeft niet langer de regels van de buitenwereld maar die van zichzelf. Wie Wakker Is is zichzelf en leeft niet langer rollen, heeft geen maskers op. Dat betekent dan ook niet dat zo iemand miraculeus aan de wensen van anderen gaat voldoen met betrekking tot een bepaalde categorie met bijbehorende kenmerken.

Dat betekent dat een niet-Wakker mens in eerste instantie vanzelf gevoelens van onbehagen en onrust ervaart.

Is het waar dat wie Wakker Is onvoorwaardelijk liefheeft, dat zo iemand niet langer zichzelf en anderen veroordeelt? Jazeker. Het is een automatisch gevolg van Wakker Zijn – niet iets om naar te streven. Maar doordat die kenmerken van Wakker Zijn vanuit een heel andere plek ontstaan, worden ze niet herkend als zodanig. Totdat je je volledig openstelt voor wie Wakker Is.

Wie wérkelijk Wakker Is heeft niet langer externe regels en leeft geen rollen. Je kunt zo iemand dus niet langer indelen in categorieën met kenmerken. Daarbij is iemand die Wakker Is open en direct, zonder taboes. Want taboes en heilige huisjes vallen onder externe regels. Dat betekent dat een niet-Wakker mens in eerste instantie vanzelf gevoelens van onbehagen en onrust ervaart. In tegenstelling tot wat zovelen willen, verwachten en hopen is het dan ook helemaal niet vanzelfsprekend dat wie Wakker Is prettig overkomt. Het zijn alleen degenen die voldoende moed hebben die daar doorheen kijken, ervan leren en Wakker worden. De rest blijft op een veilige afstand of zoekt naar een veilige half-Wakkere die uiteindelijk teleurstelling veroorzaakt, omdat zo iemand niet werkelijk een voorbeeld is van Wakker Zijn en anderen dus ook niet écht verder helpt.

Met alle liefde,
Tom